SKANDYNAWSKIE ŚWIĘTA OD KUCHNI
W tej części Europy grudzień pachnie szafranem, goździkami, pieczonym mięsem, czerwoną kapustą, ryżem na mleku i rybą przyrządzoną na nietypowe sposoby. Skandynawowie przykładają ogromną wagę do świątecznych rytuałów - nie tylko kulinarnych, ale też towarzyskich. W poniższym artykule zaglądamy do bożonarodzeniowej kuchni Szwecji, Norwegii, Danii i Islandii.
CO JE SIĘ NA ŚWIĘTA W SZWECJI?
Nie ma świąt bez julbord - szwedzkiego, wielodaniowego bufetu. Na stole pojawiają się śledzie w różnych marynatach, klopsiki (köttbullar), szynka świąteczna (julskinka) i słynna Janssons frestelse, czyli ziemniaczana zapiekanka ze szprotkami. Nie brakuje też słodkości: lussekatter, czyli szafranowe bułeczki, to must-have w Dniu św. Łucji.
Świąteczny klimat odnaleźć można także m.in. w klasycznej literaturze dziecięcej. W Jul i Bullerbyn Astrid Lindgren dzieci pieką pierniczki pepparkakor i pomagają w przygotowaniach. Natomiast wśród książek kucharskich klasyką pozostaje jubileuszowe wydanie „Vår kokbok”, pełne przepisów na cały rok.
CO JEDZĄ W BOŻE NARODZENIE NORWEGOWIE?
W Norwegii świąteczny klimat zaczyna się wcześnie, wraz z przygotowaniami do firmowych i towarzyskich wigilii. Na bożonarodzeniowym stole królują przede wszystkim żeberka - około 50% Norwegów wybiera te wieprzowe (svineribbe), natomiast 40% jagnięce (pinnekjøtt).
Zaskakującym świątecznym daniem, które spożywa się w Norwegii, jest lutefisk. Przygotowane jest na bazie sztokfisza (tørrfisk) - specjalnie suszonej ryby, zazwyczaj dorsza, która jest następnie moczona w zimnej wodzie i… ługu. Jest to danie, które jedni kochają, a drudzy wręcz przeciwnie.
Norwegowie cenią domowe przepisy, często przekazywane z pokolenia na pokolenie. Jedną z ulubionych książek kucharskich Norwegów jest wydana w latach 80. kultowa „Den rutete kokeboken”, która stanowi skarbnicę ponad 1500 przepisów.
JAKIE SĄ DUŃSKIE ŚWIĄTECZNE POTRAWY?
Duńskie Boże Narodzenie to mistrzostwo w celebrowaniu drobnych przyjemności. Flæskesteg (pieczeń wieprzowa), brune kartofler (ziemniaki karmelizowane), czerwona kapusta (rødkål) i domowy ryż na mleku z migdałem (risalamande) - to klasyczne dania, którymi Duńczycy delektują się przy świecach, wśród śmiechu i opowieści.
Typowym duńskim przysmakiem są też æbleskiver - słodkie kule z ciasta naleśnikowego smażone na specjalnej żeliwnej patelni, na której można przygotować ich kilka naraz.
Duńska literatura kulinarna słynie z połączenia smaku i wartości hygge. Autorki takie jak Camilla Plum czy Trine Hahnemann łączą przepisy z opowieściami o rodzinnych rytuałach i codziennym życiu.
JAKIE ŚWIĄTECZNE JEDZENIE PRZYGOTOWUJĄ ISLANDCZYCY?
Islandzkie święta są z jednej strony bardzo rodzinne, z drugiej pełne dzikiej natury, którą rządzi się ta wyspa. Na stołach pojawia się jagnięcina, suszone ryby, a nawet chroniony gatunek ptaka - pardwa górska. Wyjątkowo estetycznym elementem islandzkiego świątecznego stołu jest laufabrauð - cienki chlebek smażony w głębokim tłuszczu, w którym wycinane są geometryczne wzory. Nie brakuje również słodkości, takich jak np. popularne lakkrístoppar, czyli bezy z dodatkiem lukrecji.
Podobnie do Norwegów, Islandczycy również mają swój świąteczny rybi specjał, który wzbudza kontrowersje. Otóż jedzą w święta… fermentowaną płaszczkę (kæst skata). Przed spożyciem ryba ta zakopana jest w piasku na 6 miesięcy. Młodzi Islandczycy odchodzą jednak od tej potrawy i nawet 80% z nich nie chce już jeść.
Książki kulinarne w Islandii często łączą przepisy z elementami folkloru. Islandczycy podchodzą do gotowania z szacunkiem do tradycji, ale i dużą dozą artystycznej wolności. Jedną z najbardziej polecanych książek jest „Icelandic Food and Cookery„ autorstwa Nanny Rögnvaldardóttir - zawiera ponad 165 tradycyjnych przepisów, a także historie, anegdoty i wyjaśnienia dotyczące islandzkiej kuchni i jej dziejów.
CZY KUCHNIA ŚWIĄTECZNA JEST WAŻNA W SKANDYNAWII?
W skandynawskich świętach kulinaria są czymś więcej niż jedzeniem - to nośniki historii i tożsamości, często związanych jeszcze z czasami Wikingów oraz z silnym przywiązaniem do morza. Choć kuchnie skandynawskie różnią się niektórymi potrawami i zwyczajami, łączy je szacunek do tradycji i dbałość o szczegóły. A kto chce lepiej zrozumieć Północ, powinien zacząć właśnie od stołu - to tam opowieści smakują najlepiej.
