Norweski Dzień Konstytucji – 17 maja
DLACZEGO NORWEGOWIE ŚWIĘTUJĄ 17 MAJA?
17 maja to dzień upamiętniający uchwalenie norweskiej konstytucji w 1814 roku. To właśnie wtedy, w miejscowości Eidsvoll, Norwegowie ogłosili swoją niezależność i stworzyli jeden z najstarszych demokratycznych dokumentów w Europie. Wydarzenie to symbolizuje początek nowoczesnego państwa norweskiego i aspiracji do samodzielności po wiekach zależności od Danii. Data ta stała się fundamentem Norwegii, jaką znamy dziś, oraz odgrywa ważną rolę w budowaniu wspólnoty opartej na demokratycznych wartościach. 17 maja to dla Norwegów również okazja, by wyrazić dumę z narodowej historii i celebrować stabilność polityczną, która pozwala im nazywać swoją ojczyznę wolnym i silnym państwem.
CO WYDARZYŁO SIĘ W 1814 ROKU I DLACZEGO BYŁO TAK WAŻNE?
Po porażce Napoleona, którego sojusznikiem była Dania - a której Norwegia podlegała od ponad 400-stu lat - duński król zmuszony był przekazać Norwegię Szwecji. Norwegowie nie chcieli jednak do tego dopuścić, więc wiosną 1814 przygotowano konstytucję oraz wybrano duńskiego księcia i namiestnika w Norwegii Christiana Frederika na króla. Przez kilka miesięcy Norwegia była niezależnym państwem. Szczęście nie trwało jednak długo, ponieważ Szwecja wytoczyła Norwegii wojnę i odniosła zwycięstwo, w związku z czym zawarto unię personalną. Mimo porażki, Norwegia zachowała jednak wiele swobód i - przede wszystkim - upragnioną konstytucję, która stała się wyrazem aspiracji niepodległościowych i początkiem nowoczesnej tożsamości narodowej Norwegii.
KIEDY ZACZĘTO OBCHODZIĆ 17 MAJA JAKO ŚWIĘTO NARODOWE?
Choć konstytucja została uchwalona w 1814 roku, przez wiele lat świętowanie 17 maja było ograniczane przez władze. Szwedzki król Karol XIV Jan, niechętny wobec norweskich ambicji narodowych, uważał publiczne obchody za przejaw buntu i zakazał ich po tym, jak rozzłościło go świętowanie w stolicy z udziałem przedstawicieli norweskiego parlamentu w 1827 roku. Dwa lata później doszło do stłumienia nieoficjalnych obchodów przez uzbrojone wojsko, które raniło uczestników. Wydarzenie to zostało odebrane przez norweskie społeczeństwo jako atak na jego wolności i prawa obywatelskie, co dodatkowo wzmocniło chęć świętowania tego wyjątkowego dla Norwegów dnia. Dopiero po śmierci króla Karola XIV Jana w 1844 roku obchody 17 maja mogły być swobodnie organizowane jako oficjalne święto narodowe.
JAKIE DEKORACJE NA 17 MAJA W NORWEGII?
Jeszcze przed rozpoczęciem oficjalnych uroczystości całe miasta i wsie pokrywają się norweskimi flagami i barwami narodowymi. Zarówno przestrzeń publiczna, jak również prywatne domy i ogrody, przystrojone są wstążkami i girlandami w czerwono-niebiesko-białych barwach. Dekoracje te nie tylko podkreślają rangę święta, ale też budują atmosferę wspólnoty i dumy narodowej.
W wielu miejscach organizowane są punkty z patriotycznymi gadżetami, balonami i przypinkami. Znaleźć można również stoiska z lodami, oranżadą i norweskim odpowiednikiem hot-doga (pølse i brød). Rodziny z dziećmi z radością machają flagami. Całe społeczeństwo bierze udział w tworzeniu świątecznego nastroju.
CO TO JEST BUNAD?
Bunad, czyli tradycyjny norweski strój ludowy, jest symbolem regionalnej tożsamości i narodowej dumy. Norwegowie noszą go w dniu święta konstytucji, aby oddać hołd swoim korzeniom i pokazać przywiązanie do historii i kultury. Mimo ogólnonarodowego charakteru święta, sam bunad reprezentuje przede wszystkim przynależność noszącego do konkretnego regionu Norwegii, a jego wzór, kolorystyka i zdobienia odzwierciedlają lokalne tradycje i florę. Stroje te są często haftowane ręcznie, wykonywane z wysokiej jakości tkanin, ozdabiane srebrem i przekazywane z pokolenia na pokolenie jako rodzinne dziedzictwo. Noszenie bunadu to więc forma wyrażenia osobistej tożsamości oraz szacunku dla przodków.
Współcześnie bunady noszą zarówno kobiety, jak i mężczyźni, dzieci i dorośli, a ich obecność na ulicach w dniu 17 maja stanowi jedną z najbardziej malowniczych i charakterystycznych cech obchodów. Bunad to tak poważna sprawa, że istnieje nawet system pięciu kategorii określających, jak bardzo strój ten zbliżony lub oddalony jest od tradycyjnego bunadu z okresu między XVIII a XIX wiekiem.
CO ROBIĄ DZIECI PODCZAS OBCHODÓW 17 MAJA?
Norweskie szkoły również biorą udział w specjalnych pochodach dziecięcych, czyli barnetog, co jest charakterystycznym i radosnym elementem święta. Początki barnetog sięgają 1870 roku, kiedy to norweski pisarz Bjørnstjerne Bjørnson zorganizował pierwszy pochód dziecięcy w Christianii (dzisiejsze Oslo). W przeciwieństwie do wielu krajów, gdzie parady narodowe mają silniej zarysowany charakter militarny, w Norwegii to właśnie dzieci są w centrum wydarzeń. Ubrane odświętnie, maszerują z flagami, śpiewają piosenki patriotyczne i krzyczą „hipp, hipp, hurra!”, tworząc kolorowy i pełen życia korowód. W Oslo dzieci z całego miasta maszerują aż pod Pałac Królewski, gdzie z balkonu pozdrawia ich król z rodziną, co jest momentem niezwykle uroczystym i ważnym dla najmłodszego pokolenia. Pochody te symbolizują przyszłość kraju i przypominają, że to najmłodsze pokolenie będzie kiedyś strzec wartości zawartych w konstytucji.
CZY ŚWIĘTO 17 MAJA TO W NORWEGII DZIEŃ WOLNY?
17 maja to dzień ustawowo wolny od pracy i szkoły w całej Norwegii. Dla wielu rodzin to jedna z najważniejszych dat w roku – porównywalna do Bożego Narodzenia czy Sylwestra. Świętowanie rozpoczyna się już od poranka: wielu Norwegów uczestniczy w tradycyjnych śniadaniach z rodziną, przyjaciółmi i sąsiadami. Następnie całe społeczności gromadzą się w centrach miast i miasteczek, by wspólnie wziąć udział w uroczystościach, przemarszach i koncertach.
Większość sklepów jest zamknięta, a transport publiczny działa według specjalnych rozkładów jazdy. W tym dniu króluje atmosfera radości, wspólnoty i dumy narodowej – ludzie pozdrawiają się nawzajem, śpiewają hymn i noszą tradycyjne lub eleganckie stroje.
JAK OBCHODZONE JEST ŚWIĘTO KONSTYTUCJI 17 MAJA POZA NORWEGIĄ?
Norwegowie mieszkający za granicą również świętują 17 maja – często z jeszcze większym wzruszeniem niż ci, którzy przebywają w kraju. W największych miastach świata, takich jak Nowy Jork, Sztokholm czy Singapur, norweskie ambasady i inne instytucje organizują parady, koncerty i spotkania społeczności norweskiej. Emigranci i ich dzieci noszą bunady, niosą flagi i biorą udział w uroczystościach, aby oddać hołd ojczyźnie. Dla wielu z nich jest to ważny sposób na podtrzymanie więzi ze swoimi korzeniami, pielęgnowanie języka i kultury oraz przekazywanie norweskiej tożsamości kolejnym pokoleniom. Obchody te pokazują, że 17 maja nie zna granic – to święto, które łączy Norwegów na całym świecie.
CZY 17 MAJA TO TYLKO ZABAWA, CZY TAKŻE REFLEKSJA?
Chociaż 17 maja to dzień pełen radości, śmiechu i śpiewu, towarzyszy mu także element głębokiej refleksji. Święto to przypomina o znaczeniu wolności, demokracji, praw człowieka i obywatelskiej odpowiedzialności. W wielu miastach odbywają się oficjalne przemówienia władz lokalnych i państwowych, a także składanie kwiatów pod pomnikami bohaterów narodowych i sygnatariuszy konstytucji. W szkołach i mediach przywołuje się temat walki o niepodległość oraz wspomina wartości, na których opiera się państwo norweskie. Uczniowie piszą nawet własne przemówienia. To okazja, by zastanowić się nad tym, jak pielęgnować wspólnotę i jak przekazywać przyszłym pokoleniom ducha konstytucji.
Dowiedz się więcej:
➔ Norweska beletrystyka, bestseller "Doppler"
