TRETTONDAGEN, CZYLI TRZECH KRÓLI W SZWECJI
Święto Trzech Króli, tak jak Boże Narodzenie - Jul, w Szwecji ma swoją specyficzną nazwę. W tym artykule opiszemy szerzej Trettondagen i jego historię oraz współczesne obchody święta.
HISTORIA TRETTONDAGEN
Trettondagen oznacza dosłownie “trzynasty dzień”, bo 6 stycznia to trzynasty dzień licząc od Wigilii. Najstarszą nazwą tego święta jest Epifania (Objawienie Pańskie). W II w. tego dnia obchodzono rocznicę chrztu Jezusa Chrystusa przez Jana Chrzciciela, ale też jego narodziny. Innym ważnym wydarzeniem biblijnym kojarzonym z 6 stycznia był cud przemienienia wody w wino w Kanie Galilejskiej. Dopiero w IV w. według rzymskiej tradycji zaczęto obchodzić Boże Narodzenie 25 grudnia. Od tamtego czasu dzień 6 stycznia był kojarzony głównie z wizytą Trzech Króli (lub trzech mędrców) w Betlejem, by złożyć dary Jezusowi. Czasem można spotkać się z nazwą gamla julen (stare Boże Narodzenie), przypominającą o zmianie daty obchodów przyjścia Jezusa na świat.
W Szwecji do około XVI w. Trettondagen był ostatnim dniem celebracji świąt Bożego Narodzenia. Później za koniec tego okresu przyjęty został 20 stycznia, Tjugondag Knut, dzień św. Knuta. W przeszłości 6 stycznia był okazją do ostatnich rodzinnych spotkań w okresie świątecznym, a młodzież często przebierała się za postacie biblijne, czyli stjärngossar, tworzyła strjärngossetåg (można to porównać do polskich grup kolędników) i wykonywała kolędy oraz sceny z Biblii. Zwyczajowo te przedstawienia połączone były z psikusami i wygłupami, a kolędnicy w zamian za swoje występy byli obdarowywani jedzeniem i piciem; czasem też żebrali o pieniądze. Istnieją przekazy historyczne o tym, że te wydarzenia niekiedy były wręcz niebezpieczne; oprócz tego nie były przychylnie odbierane przez Kościół, czasem nawet zakazywano takich przedstawień. Na początku XX w. zwyczaj praktycznie wymarł i został wcielony w obchodu dnia św. Łucji 13 grudnia.
TRADYCJE RELIGIJNE w Szwecji
W Szwedzkim Kościele częściej jest używana dłuższa forma Trettondedag jul. Dla wielu wiernych jest to jeden z najważniejszych dni w roku. Na mszach czytany jest fragment Ewangelii wg św. Mateusza opisujący, jak trzej królowie (czasem zwani trzema mędrcami lub astrologami) zobaczyli nową gwiazdę na niebie, która prowadzi ich do Betlejem i stajenki. Wędrowcy chcą pozdrowić nowonarodzonego Jezusa i ofiarować mu podarunki: złoto, kadzidło i mirrę. W tekście nie mają oni imion, dopiero z czasem tradycyjnie zaczęto ich nazywać Kasper, Melker i Baltsar. Oprócz tego przyjęło się, że reprezentują oni trzy kontynenty: Europę, Azję i Afrykę oraz trzy różne pokolenia czy stadia rozwoju człowieka: młodość, dorosłość i starość. Dlatego też często są reprezentowani przez osoby w różnym wieku i kolorze skóry. Ponieważ Trzej Królowie byli pierwszymi osobami spoza narodu żydowskiego wyznającymi i czczącymi Jezusa, 6 stycznia był długo uważany jako pierwszy dzień, gdy Chrystus został poznany przez ludzi innego pochodzenia niż żydowskie. M.in. dlatego tego dnia Szwedzki Kościół poprzez organizację Act Svenska kyrkan urządza swoją największą świąteczną zbiórkę pieniędzy na działalność misyjną i pomoc osobom z rejonów dotkniętych wojną.
JAK WSPÓŁCZEŚNIE WYGLĄDA TRETTONDAGEN?
Jest to święto narodowe i dzień ustawowo wolny od pracy. 6 stycznia to jedyny dzień w szwedzkim kalendarzu, w którym są wpisane trzy imiona, co podkreśla dużą wagę przykładaną do Trettondagen. Jest to symbol przybycia Trzech Króli i ich ważnej roli w całej historii Bożego Narodzenia.
Tradycja kolęd i przedstawień w wykonaniu stjärngossar w dużej mierze wymarła, a sam fenomen jest bardziej kojarzony z obchodami dnia św. Łucji, 13 grudnia. Wielu Szwedów traktuje ten dzień tylko jako wolne od pracy, spora liczba osób nie do końca wie, o co w ogóle chodzi w Trettondagen.
PODSUMOWANIE
Święto Trzech Króli ma obecnie w Szwecji mniejszą rangę i znaczenie niż w Polsce, jednakże szczególnie dla osób wierzących jest to ważny dzień. Dziękujemy za przeczytanie tego artykułu, mamy nadzieję, że dostarczył wam przydatnych informacji o szwedzkiej historii i kulturze.
