JAK SPĘDZA SIĘ DNI POMIĘDZY ŚWIĘTAMI A NOWYM ROKIEM W SKANDYNAWII?
W krajach skandynawskich czas między Bożym Narodzeniem a Nowym Rokiem to przede wszystkim okres typowej skandynawskiej przytulności i spokoju, ale także podróży, sportu i zakupowych szaleństw - w tym wymiany nietrafionych prezentów. W tych dniach mieszkańcy Szwecji, Norwegii i Danii celebrują różnorodne zwyczaje, które mają swoje unikalne nazwy i znaczenie w lokalnej kulturze. W Szwecji określa się je mianem mellandagarna, w Norwegii używa się słowa romjul, natomiast w Danii mówi się o mellemdage. W wielu domach roznosi się nadal zapach przypraw korzennych, podczas gdy ludzie wspólnie delektują się kubkiem gorącej czekolady lub grzanego wina. Skandynawowie angażują się również we wspólne zimowe aktywności takie jak spacery nad morzem, jazda na nartach lub kolędowanie.
CO OZNACZA MELLANDAGARNA W SZWECJI?
W Szwecji termin mellandagarna odnosi się do dni między 26 lub 27 a 31 grudnia, choć niektórzy za oficjalny koniec Świąt uważają 13 stycznia (Tjugondags Knut - dzień, w którym Szwedzi pozbywają się dekoracji świątecznych z domu). Dosłownie oznacza „dni pomiędzy” i tradycyjnie był to czas spędzany na spotkaniach rodzinnych, odwiedzinach u przyjaciół oraz odpoczynku po świętach.
Współcześnie mellandagarna to także ważny moment dla handlu, gdyż w tym okresie odbywają się słynne mellandagsrea, czyli poświąteczne wyprzedaże. Przyciągają one tłumy klientów do dużych centrów handlowych oraz sklepów internetowych, które oferują liczne promocje i okazje.
Poza zakupami popularne jest również oglądanie filmów czy czytanie książek w ciepłym, domowym zaciszu. Atmosferze tej idealnie sprzyja literatura typu feel good, czyli lekkie tytuły, które odprężają i wprowadzają w dobry nastrój.
W północnych regionach kraju, gdzie dni są bardzo krótkie, a zimowe noce długie i mroźne, mieszkańcy chętnie korzystają z sauny, która niesie dobroczynne korzyści zdrowotne, oraz organizują spotkania przy ciasteczkach i kawie (fika). Rytuał ten wpisuje się w szwedzkie mys, które jest sposobem na przetrwanie ciemnych, zimowych miesięcy poprzez tworzenie ciepłej i komfortowej atmosfery.
CZYM JEST ROMJUL W NORWEGII?
W Norwegii okres między Bożym Narodzeniem a Nowym Rokiem znany jest jako romjul. Trwa zwykle od 27 grudnia do 31 grudnia, choć historycznie kończył się dopiero 6 stycznia podczas Święta Trzech Króli (trettendedagen). Nazwa romjul pochodzi ze staronordyckiego słowa rúmheilagr, które oznacza czas nieobowiązkowy, nieformalny i mniej uroczysty niż same święta.
Dawniej w tym czasie powszechnie praktykowano tradycyjne julebukking, czyli kolędowanie z przebierankami i odwiedzanie domów, co było formą świątecznej zabawy i integracji społecznej. Obecnie romjul to przede wszystkim czas relaksu. Norwegowie często wyjeżdżają zagranicę lub do swoich hytte, czyli domków letniskowych w górach lub nad jeziorami, gdzie mogą oddać się ukochanemu narciarstwu biegowemu (langrenn) lub innym sportom zimowym.
Popularną w Norwegii tradycją jest budowanie domków z piernika na Święta, a następnie łamanie i zjadanie ich już w trakcie romjul, co łączy przyjemność z pracą manualną i angażuje całą rodzinę. W Bergen co roku od 1991 budowane jest przy pomocy dugnadu (norweskiej formy wolontariatu) największe na świecie „miasto z piernika”, które można oglądać od połowy listopada do Sylwestra lub czasem nawet do połowy stycznia.
CO ZNACZY MELLEMDAGE W DANII?
W Danii dni między Bożym Narodzeniem a Nowym Rokiem określane są mianem mellemdage. Słowo to oznacza „dni pomiędzy” i ma szersze zastosowanie, odnosząc się również do innych krótkich okresów między świętami i niedzielami w ciągu roku. W regulaminach wielu placówek mellemdage funkcjonują jako dni wolne od pracy lub o mniejszym jej natężeniu.
Jest to idealny moment, aby praktykować słynne duńskie hygge, czyli tworzenie przytulnej i pełnej spokoju atmosfery, która sprzyja odprężeniu i spędzaniu czasu z bliskimi - na przykład czytając baśni H.C. Andersena, który był wielkim entuzjastą Świąt!
Mieszkańcy Danii chętnie wybierają się również na spacery nad morzem, aby naładować energię i oczyścić umysł przed skokiem w nadchodzący nowy rok (dosłownie, gdyż zgodnie ze zwyczajem Duńczycy zeskakują z kanapy, krzesła lub innego wysokiego obiektu, gdy w Sylwestra wybija północ).
Wiele osób bierze udział w juletræsfest, czyli zabawach choinkowych, które odbywają się w szkołach, miejscach pracy czy centrach sportowych. Są to wydarzenia pełne tańców wokół choinki, śpiewu i zabaw, podczas których wszyscy wspólnie cieszą się świąteczną atmosferą i spędzają czas w gronie lokalnej społeczności.
CO ŁĄCZY MELLANDAGARNA, ROMJUL I MELLEMDAGE?
Mimo że nazwy różnią się w zależności od kraju, wszystkie trzy określenia odnoszą się do tego samego okresu między Bożym Narodzeniem a Nowym Rokiem, który w Skandynawii ma szczególne znaczenie. To czas, który sprzyja odpoczynkowi, refleksji oraz budowaniu relacji rodzinnych i towarzyskich. Mieszkańcy Północy wykorzystują ten moment, aby spędzić więcej czasu na świeżym powietrzu, często wybierając się na spacery, narty lub inne aktywności na śniegu. W wielu domach wciąż pozostają na stołach świąteczne potrawy, które są wspólnie degustowane przez kolejne dni. W miastach można zauważyć, że świąteczne dekoracje pozostają jeszcze długo po 25 grudnia, a sklepy kuszą klientów atrakcyjnymi poświątecznymi promocjami. Ten czas ma także znaczenie symboliczne, ponieważ stanowi most między kończącym się rokiem a nadchodzącym, sprzyjając refleksji nad minionym czasem oraz planowaniu przyszłości.
DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ:
Svenska traditioner - Jan-Öjvind Swahn
