Valborgsmässoafton, Ostatni Dzień Kwietnia, potocznie nazywany valborg, Noc Walpurgi czy fińsko-szwedzki vappen, to coroczne święto obchodzone w Szwecji, Finlandii, Estonii, Łotwie, Czechach, Niemczech i na wyspach Alandzkich, i Słowacji. Przypada na ostatni dzień kwietnia lub pierwszy dzień maja.
U dawnych Germanów była to noc zmarłych i złych duchów. Europejczycy kojarzą ją z sabatem czarownic odbywającym się na górze Brocken. Tradycja opiera się na przedchrześcijańskim święcie, które od dawna było obchodzone w Niemczech, a które później zostało nazwane na cześć kultu Walburgi. Walpurga odpowiada też przedchrześcijańskiemu świętu celtyckiemu, Beltaine. Z kolei w Finlandii (Vappu) i Estonii (Volbriöö) noc ta i nadchodzący po niej dzień 1 maja jest okazją do zabaw i rywalizacji bractw studenckich
ZLOTY CZAROWNIC I ŚWIĘTA WALBURGA
Walburga była mniszką w Devon, która która została kanonizowana 1 maja i stąd, zaczęto ją kojarzyć z germańskimi świętami wiosennymi, które przez chrześcijaństwo były określane jako zloty czarownic.
Szczególne znaczenie miała tutaj góra Brocken, znana też pod nazwą Blocksberg, która uważana była w tradycji za szczególne miejsce. Już w XVIII zaobserwowano tam zjawisko, które zostało później nazwane widmem Brockenu. Polega ono na tym, że cień osoby stojącej na górze powiększa się i nierzadko otoczony jest barwnymi, tęczowymi półkręgami. Ciekawe jest też zjawisko otaczania cienia głowy obserwatora pierścieniami dyfrakcyjnymi tworzącymi jakby aureolę. W tradycji ludowej, przednaukowej, takie zjawiska były uważane za magiczne.
Dzień kanonizacji świętej Walburgi połączono z już obchodzonymi świętami pogańskimi Celtów, Beltane, czy świętami ku czci boga Bela. Noc wcześniej gaszono wszystkie światła, co obrazowało czas duchów i ciemnych sił. Za dnia, 1 maja, rozpalano ogień i ogłaszano powrót rządów Słońca. Kult Walburi, który narodził się po 779 roku, skupiał się już przede wszystkim na rozpraszaniu złych mocy. Rozpalano ogniska, a domostwa obchodzono z płonącymi pochodniami.
TRADYCJE W SZWECJI I FINLANDII
W wielu miejscach w Szwecji i w Finlandii świętuje się paląc ogniska i puszczając fajerwerki. Szwedzi, którzy obchodzą święto, nie łączą go z obchodami dnia świętej Walburgi czy z odstraszaniem czarownic, a z pożegnaniem starego i przywitaniem nowego. Łączy się do z Wielkanocą, gdzie w tradycji zakorzeniona jest nowa nadzieja i powitanie życia. Zwyczaj witania wiosny ogniem jest zakorzeniony od dawna w tradycji nordyckiej, sięgającej daleko przed czasami chrześcijańskimi. Z czasem, jak widać na przykładzie świętej katolickiej, Walpurgi, kościół wprowadził nowe święta, w dni i na podstawach dawnych, lokalnych zwyczajów.
Dodatkowo, Valborgsmässoafton zbiega się w Szwecji z urodzinami Króla Karola XVI Gustawa.
W Finlandii świętowaniu towarzyszą obowiązkowo ciastka z ciasta parzonego, tzw. struvur i mód pitny.
CIEKAWOSTKA
Szwedofini życzą sobie często Glada vappen zamiast Glad valborg czy Glad första maj. Nie jest jasne, ska pochodzi powiedzenie Glada vappen , ponieważ gramatycznie poprawnie brzmiałoby: Glad vapp, podobnie jak przy God jul.
ŚWIĘTO AKADEMICKIE
Walpurgia to obecnie również święto studentów. W Szwecji i Finlandii studenci zakładają swoje charakterystyczne białe czapki i zaczynają świętowanie 30 kwietnia. Organizowane są uroczyste przemarsze, targi, zabawy, konkursy na świeżym powietrzu.
ZNACZENIE OBECNIE
W XXI wieku Noc Walpurgi i następujący po niej dzień pierwszego maja to przede wszystkim okazja do spotkań w gronie przyjaciół i rodziny. Pali się wtedy ogniska, urządza pikniki, śpiewa i cieszy się z niedalekiego już nadejścia lata. Studenci przygotowują się powoli do sesji letniej, a ci, którym na sercu leżą prawa pracownicze, biorą udział w przemarszach i protestach organizowanych właśnie 1 maja.
Słownictwo związane z Valborgsmässoafton
en majvisa - majowa piosenka ludowa
en majkasa - ognisko które zapala się w Valborgsmässoafton, synonimem jest en majbrasa
att äta nässelsoppa - jeść zupę z pokrzyw
en körsång - pieśń chóru
att sjunga i kör - śpiewać w chórze
att vara av med gamla saker - pozbyć się starych rzeczy
att tända eldarna i skymningen - rozpalać ogniska o zmierzchu
en studentmössa - czapka studencka
en majgreve - bohater majówkowych psikusów i zabaw
att delta i valborgsfirande - wziąć udział w obchodach Valborgsmässoafton
ett löfte om frihet - obietnica wolności
en tenta är avklarad - egzamin jest zdany
Dowiedz się więcej:
Jeśli jeszcze czujesz niedosyt i chciałbyś się dowiedzieć więcej o szwedzkich tradycjach, zwyczajach czy choćby narodowych potrawach, koniecznie sprawdź pozycję: “Svenska traditioner”. Znajdziesz ją w naszym sklepie: www.ksiazkiposzwedzku.pl
