LASSE-MAJA – ZWYKŁY PRZESTĘPCA CZY IKONA LGBTQ+?
Lasse-Maja, a właściwie Lars Larsson Molin, to jedna z najbardziej kontrowersyjnych i barwnych postaci XIX-wiecznej Szwecji, do dzisiaj uważany za niezwykle ciekawą osobę. Współcześnie, często powraca on podczas rozmów i badań nad historycznymi śladami szeroko rozumianego queeru i pierwszych manifestacji tożsamości płciowej i orientacji seksualnej, dziś określanej zbiorczo skrótowcem LGBT. Lasse-Maja, Urodzony w 1785 roku, jest uznawany za przestępcę, który przez większość życia parał się kradzieżami i oszustwami. To jednak nie jego przestępcza działalność przyciąga dziś uwagę historyków i komentatorów społecznych, ale sposób, w jaki funkcjonował w społeczeństwie – często przebierając się za kobietę, a czasem żyjąc jako kobieta, co czyni go postacią interesującą z perspektywy współczesnych dyskusji o pojęciu płci kulturowej (gender) i tożsamości seksualnej.
KIM BYŁ LARS LARSSON MOLIN?
Lasse-Maja zyskał przydomek, który był kombinacją imienia męskiego („Lasse”) i żeńskiego („Maja”), ponieważ często występował w kobiecym przebraniu, niejako grając jedną z tych postaci. Z tego powodu przez długi czas udawało mu się unikać aresztowania – nikt nie podejrzewał, że elegancka dama może być znanym złodziejem. Ten sprytny schemat pozwalał na zachowanie stanu incognito, jednocześnie często zmieniając tożsamość – współczesny tajny agent nie powstydziłby się takich umiejętności. Nic nie trwa wiecznie, a podczas jednej z akcji – kradzieży kościelnego srebra (co było wówczas ciężką zbrodnią), został złapany, a następnie skazany w 1813 roku. Następne lata życia spędził w więzieniu w Karlstens Fästning, gdzie napisał swoje wspomnienia. Swoją autobiografię wydał w 1833 roku, która z miejsca stała się bestsellerem w Szwecji i ukształtowała jego legendę jako „kobiety-złodziejki”. Historia ma swój happy-end: po 12 latach został zwolniony z więzienia i resztę życia spędził na podróżach i opowieściach o swoich przygodach.
CZY LASSE-MAJA BYŁBY DZIŚ UZNANY ZA IKONĘ QUEER?
Z perspektywy XXI wieku postać Lasse-Maji jest coraz częściej analizowana w kontekście LGBTQ+. Co więcej, bywa wręcz romantyzowana! Jest podziwiany głównie z powodu odwagi – nie tylko do kradzieży, ale przede wszystkim przybierania roli kobiety. Ale czy naprawdę możemy go uznać za ikonę queer?
Argumenty za:
- Przede wszystkim, jego występowanie w roli kobiety nie było tylko z powodu kamuflażu. Choć część jego przebrań miała funkcję praktyczną (czyli… ucieczka przed wymiarem sprawiedliwości), wiele źródeł sugeruje, że Lasse-Maja czuł się równie komfortowo w kobiecym ubiorze. W autobiografii pisał o tym, że kobiecy strój dawał mu pewność siebie, przez co używał go również w czasie wolnym. Damskie ubrania preferował również podczas ucieczek z miejsc zbrodni, gdyż łatwiej było się podszyć za pokojówkę czy gospodynię.
- Ponadto, w jego pamiętnikach znajdują się opisy relacji z mężczyznami, które mogły wykraczać poza przyjaźń – choć nigdy nie nazywał ich wprost romansami, sposób opisywania tych relacji sugeruje intymność emocjonalną i fizyczną. Tłumaczyć to można tym, jak mocno kryminalizowane były akty homoseksualne w tamtych czasach.
- Lasse-Maja całe życie balansował między męskością i kobiecością, łamiąc jednoznaczne podziały płciowe. Dziś moglibyśmy uznać jego postawę za przykład niebinarności lub transgresji płciowej, co wpisuje się w szeroko pojęty ruch queer.
Argumenty przeciw:
- Oczywiście, Lasse-Maja żył zbyt wcześnie, aby móc jednoznacznie identyfikować się jako kobieta - nie znał i nie używał żadnych terminów, które można by porównać z dzisiejszymi określeniami tożsamości LGBTQ+ i płci kulturowej.
- Można również argumentować, że jego przebrania miały wyłącznie cel pragmatyczny umożliwiały mu oszustwa, kradzieże, podróże bez wzbudzania podejrzeń. W tym sensie były częścią jego „zawodu”, a nie wyrazem tożsamości.
- Był przede wszystkim przestępcą i performerem, a nie aktywistą czy świadomym uczestnikiem walki o prawa osób queer. Jednakże, fakt wchodzenia w rolę – bez twardej oceny na to, co „przystoi” mężczyźnie, pokazuje dojrzałość społeczną, która jest podstawą nauki o gender.
CO WSPÓŁCZEŚNIE ZNACZY POSTAĆ LASSE-MAJA?
Lasse-Maja to figura wymykająca się prostym definicjom. Dla jednych pozostanie złodziejem w spódnicy, dla innych – bohaterem, który na długo przed epoką gender odważył się żyć poza normami. Niezależnie od tego, czy uznamy go za ikonę LGBTQ+, jego życie rzuca światło na złożoność tożsamości i pokazuje, że historia była znacznie bardziej kolorowa, niż zwykło się sądzić. Trudno oceniać, czy współcześnie byłby osobą queer, jednak z pewnością był kimś, kto żył „po swojemu” – a to czyni go fascynującą postacią również dla współczesnych ludzi.
PRZECZYTAJ BIOGRAFIĘ LASSE-MAJA W ORYGINALE, PO SZWEDZKU:
➔ “Lasse-Majas besynnerliga öden: berättade av honom själv”
