JUL I SVERIGE: JAK SZWEDZI OBCHODZĄ BOŻE NARODZENIE
Boże Narodzenie w Szwecji - jul - to wyjątkowy czas pełen światła, domowego ciepła i zakorzenionych w tradycji rytuałów. Choć świąteczna atmosfera przypomina tę znaną w Polsce, Szwedzi mają wiele unikalnych zwyczajów, które czynią grudzień naprawdę wyjątkowym. Świętowanie rozpoczyna się już w adwencie i trwa aż do połowy stycznia. Sprawdź, jak wygląda szwedzkie jul - od świeczników w oknach po śledzia na świątecznym stole i Kaczora Donalda w telewizji.
JAK SZWEDZI ROZPOCZYNAJĄ OKRES ŚWIĄTECZNY?
Szwedzkie Boże Narodzenie zaczyna się już pod koniec listopada, kiedy w domach pojawiają się dekoracje adwentowe. W oknach umieszcza się świeczniki z czterema świecami (adventsljusstake) i zapala się je kolejno w każdą niedzielę adwentu. Obok świeczników często zawisa też adventsstjärna, czyli świetlna papierowa gwiazda - symbol betlejemskiego światła.
W wielu domach pojawia się również adventskalender - kalendarz adwentowy z 24 okienkami, otwieranymi codziennie od 1 grudnia do Wigilii. Zawiera drobne upominki lub słodycze i cieszy się popularnością zarówno wśród dzieci, jak i dorosłych. Każdego roku szwedzka telewizja nadaje również w okresie adwentu program Sveriges Televisions julkalender, który nadaje 24-odcinkowe opowieści świąteczne.
CZYM JEST DZIEŃ ŚWIĘTEJ ŁUCJI I DLACZEGO JEST TAK WAŻNY?
13 grudnia Szwedzi obchodzą Luciadagen - Dzień Świętej Łucji, który symbolizuje nadchodzące światło w środku ciemnej zimy. Tego dnia w szkołach, kościołach, a nawet miejscach pracy organizowane są procesje z udziałem osób ubranych na biało. Na czele pochodu stoi Lucia - dziewczyna w białej sukni z wieńcem świec (prawdziwych lub ledowych) na głowie. Śpiewa się tradycyjne pieśni, a uczestnicy niosą świeczki.
Podczas uroczystości jest również czas na lussefika, czyli typową szwedzką przerwę na drobny poczęstunek w wersji Dnia Świętej Łucji. Szwedzi zajadają się wówczas lussekatter - czyli słodkimi bułeczkami z szafranem w kształcie spirali, która według starych wierzeń symbolizuje życie i słońce. Serwowane są również pepparkakor, czyli szwedzkie korzenne pierniczki.
CO TO JEST JULBORD I CO PODAJĄ NA NIM SZWEDZI?
Kulminacją świątecznego jedzenia jest julbord - dosłownie „świąteczny stół”. To rodzaj bufetu - w formie znanego nam szwedzkiego stołu - na którym Szwedzi serwują tradycyjne potrawy. Zaczyna się od dań rybnych - przede wszystkim sill, czyli śledź w różnych sosach (musztardowym, cebulowym, koperkowym) czy gravad lax - wędzony łosoś.
Wśród dań na ciepło królują köttbullar (klopsiki), prinskorv (małe parówki), rödkål (czerwona kapusta) oraz Janssons frestelse – zapiekanka ziemniaczana ze szprotkami. Głównym daniem jest jednak julskinka - szynka świąteczna, gotowana lub pieczona, z musztardową glazurą i panierką.
Do potraw często podaje się knäckebröd, czyli tradycyjny chrupki chleb, oraz sery i masło. Na deser pojawiają się m.in. ciasteczka migdałowe, masa marcepanowa i budyń ryżowy.
CO PIJĄ SZWEDZI W BOŻE NARODZENIE?
W adwentowe wieczory Szwedzi piją głównie glögg - aromatyczne grzane wino z dodatkiem przypraw korzennych, rodzynek i migdałów. Spotkania, podczas których Szwedzi piją glögg, zwane glöggfika, to okazja do spędzenia czasu z rodziną lub przyjaciółmi przy cieście świątecznym, pierniczkach czy orzechach. Wersje bezalkoholowe są również popularne, zwłaszcza wśród dzieci i kierowców.
Innym typowym napojem jest julmust - gazowany, słodki napój o korzennym posmaku. W okresie bożonarodzeniowym spycha inne popularne napoje gazowane na dalszy plan. Jego odpowiednik pije się również na Wielkanoc - nazywa się się wówczas påskemust.
DLACZEGO CAŁA SZWECJA OGLĄDA KACZORA DONALDA W WIGILIĘ?
24 grudnia o godzinie 15:00 miliony Szwedów zasiadają przed telewizorami, by obejrzeć specjalny program „Kalle Anka och hans vänner önskar God Jul” („Kaczor Donald i jego przyjaciele życzą Wesołych Świąt”). To montaż klasycznych bajek Disneya, emitowany nieprzerwanie przez SVT od 1960 roku.
Dla wielu szwedzkich rodzin jest to tak samo ważny rytuał jak kolacja wigilijna czy wręczanie prezentów, podobnie jak w Polsce ma to miejsce z filmem „Kevin sam w domu”. Oglądanie Kaczora Donalda to po prostu część szwedzkiego jul.
JAK WYGLĄDA SZWEDZKI WIECZÓR WIGILIJNY I WRĘCZANIE PREZENTÓW?
W Wigilię (julafton) dzieci czekają na Jultomten - szwedzkiego odpowiednika Świętego Mikołaja. Często wciela się w niego członek rodziny lub sąsiad, który zazwyczaj po seansie Kaczora Donalda przynosi worek prezentów i zadaje klasyczne pytanie: „Finns det några snälla barn här?” („Czy są tu jakieś grzeczne dzieci?”).
Po rozdaniu prezentów rodzina spędza wspólnie wieczór - grając w gry planszowe, oglądając filmy lub kontynuując świąteczne ucztowanie.
KIEDY KOŃCZY SIĘ OKRES ŚWIĄTECZNY W SZWECJI?
Szwedzkie świętowanie trwa znacznie dłużej niż w Polsce. Dopiero Tjugondag Knut, czyli 13 stycznia, uznawany jest za oficjalny koniec Bożego Narodzenia. Wtedy ma miejsce julgransplundring - rozbiera się choinkę, zdejmuje dekoracje, a nawet bierze udział w zabawie wokół choinki połączonej z tańcami, słodyczami i pożegnaniem świąt.
DLACZEGO SZWEDZKIE JUL JEST TAK WYJĄTKOWE?
Szwedzkie jul jest pełne światła, spokoju i wspólnoty. To święta bez pośpiechu, z dużą ilością świec, domowych spotkań i tradycyjnych smaków. Od szafranu i glöggu po Kaczora Donalda - Boże Narodzenie w Szwecji to harmonijne połączenie dawnych zwyczajów i współczesnego stylu życia.
DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ:
➔ Sylwester i Nowy Rok w Szwecji
➔ Poznaj szwedzkie słowa i zwroty na Boże Narodzenie
