Jakie poziomy są w lättläst?

Lättläst to uproszczona wersja książki w języku szwedzkim – stworzona z myślą o osobach zaczynających naukę, imigrantach czy dzieciach uczących się języka. Tekst w lättläst zawiera łatwe, codzienne słowa oraz krótkie zdania (zwykle nie dłuższe niż kilkanaście słów), dzięki czemu każde zdanie przekazuje jedną myśl. Książki te zazwyczaj są krótsze od oryginału, zawierają jasny przekaz i – co ważne – często bogato ilustrowane.

Czytanie lättläst pozwala czytelnikowi płynniej opanować język i czerpać przyjemność z lektury bez frustracji. Dla wielu osób to jedyny sposób, by śledzić wiadomości czy poznawać literaturę bez zbyt trudnych słów. Dzięki objaśnieniom trudniejszych pojęć i prostemu stylowi, książki te są „pomostem” do pełnych wydań. Warto więc sięgać po lättläst – pozwala poczuć satysfakcję z przeczytania kolejnej książki i motywuje do dalszej nauki szwedzkiego.

Poziom 1 / X-small

• Bardzo proste słownictwo: Książka używa niemal wyłącznie codziennych, zwykłych i krótkich wyrazów. Unika nietypowych czy trudnych terminów.
• Bardzo krótkie zdania: Każde zdanie jest maksymalnie kilkunastowyrazowe i przekazuje jedną główną myśl. Często cała strona zawiera zaledwie 1–2 zdania.
• Prosta fabuła: W beletrystyce akcja jest banalna – zwykle obserwujemy jedną lub dwie osoby w bardzo zwyczajnych, codziennych sytuacjach. Nie ma wątków pobocznych ani skomplikowanych zwrotów akcji.
• Tematyka faktograficzna: W książkach popularnonaukowych tematy są bardzo konkretne i ograniczone do jednej dziedziny. Autor wyjaśnia wszystko krok po kroku.
• Ilustracje: Zwykle każda rozkładówka jest ilustrowana zdjęciem lub rysunkiem, które wspierają zrozumienie tekstu.

Pozycja na tym poziomie: Sprawdź tutaj. („Årets semla” – prosta historia z krótkimi zdaniami.)

Poziom 2 / Small

• Proste słowa, krótkie zdania: Podobnie jak na poziomie 1, przeważają słowa codzienne, a zdania są nadal krótkie i zrozumiałe. Różnica polega na tym, że wyrazy mogą być trochę dłuższe niż na poziomie X-small, ale wciąż jasne.
• Krótka treść na stronie: Na stronie zazwyczaj znajduje się niewiele tekstu – nie więcej niż kilkanaście linijek. Zdania nie są złożone, często pojawia się jeden czasownik.
• Prosty wątek literacki: W powieściach akcja jest łatwa do śledzenia: występuje kilku bohaterów w codziennych sytuacjach. Brakuje zawiłych fabuł.
• Fakty popularne: W literaturze faktu również mamy jeden główny temat, przedstawiany prosto i bez zbędnych szczegółów. Czasami pojawiają się pojedyncze ilustracje pomocnicze.

Pozycja na tym poziomie: Sprawdź tutaj. („En jul tillsammans” – krótka opowieść świąteczna z niewielką liczbą postaci.)

Poziom 3 / Medium

• Wzbogacone słownictwo: Występują głównie słowa codzienne, ale pojawiają się też dłuższe i złożone wyrazy (np. nazwiska czy terminologia popularnonaukowa). Ogólnie język jest wciąż prosty, ale szerszy.
• Zróżnicowane zdania: Pojawiają się zarówno zdania krótsze, jak i nieco dłuższe (z większą liczbą słów). Dzięki temu tekst jest bardziej naturalny.
• Podział na rozdziały: Książki zaczynają mieć wyraźne rozdziały – krótkie fragmenty tekstu ze zrozumiałymi tytułami. Pomaga to czytelnikowi śledzić narrację.
• Prosta fabuła: W powieściach narracja jest chronologiczna (przebieg fabuły nie wymaga skakania w czasie) i odbywa się na jednym planie bez wątków pobocznych. Akcja może być trochę bardziej wciągająca niż na dwóch najłatwiejszych poziomach.
• Opisy: Rosną opisy postaci i miejsc, ale są one krótkie i zwięzłe. W książkach faktu czy instrukcjach autor nadal tłumaczy specjalistyczne terminy.
• Ilustracje: Część prostszych książek fabularnych i wszystkie książki faktograficzne zawierają ilustracje lub zdjęcia ułatwiające zrozumienie.

Pozycja na tym poziomie: Sprawdź tutaj („Bedragaren” – lekki kryminał z prostym stylem i chronologiczną akcją.)

Poziom 4 / Large

• Dłuższe wyrazy, trudniejsze słownictwo: W tekście pojawia się więcej dłuższych słów i mniej typowych wyrażeń – mogą to być terminy fachowe, zwroty już niespotykane w codziennym języku, a także archaizmy.
• Zróżnicowana składnia: Zdania nadal są umiarkowane pod względem długości, ale jest ich więcej niż na wcześniejszych poziomach. Rozdziały są dłuższe, a tekst na stronę obszerniejszy.
• Bardziej złożona fabuła: Akcja może być nieco trudniejsza – może zawierać skoki w czasie lub przestrzeni. Występuje więcej postaci i wątków pobocznych.
• Bogatsze opisy: Znacznie więcej jest opisów postaci, miejsc i sytuacji, ale nadal utrzymanych w prostym stylu. Książki faktu mogą poruszać bardziej abstrakcyjne tematy – wszystkie objaśniają skomplikowane pojęcia.
• Typ książek: Większość faktów zawiera ilustracje. Książki beletrystyczne na tym poziomie zwykle są wydawane tylko w wersji tekstowej (bez zdjęć).

Pozycja na tym poziomie: Sprawdź tutaj. („Hundraåringen…” – humorystyczna powieść z wieloma postaciami i przeskokami w czasie, mimo że uproszczona.)

Poziom 5 / X-large

• Bardziej zaawansowane słowa: Występują wyrazy długie i rzadziej spotykane w mowie potocznej – w tym sporo terminów fachowych lub zwrotów dawnych. Ogólny język jest bardziej urozmaicony i bogaty.
• Rozbudowana narracja: Akcja jest rozpisana na jeszcze więcej postaci i miejsc. Często dochodzi do zmian perspektywy narratora i skoków między czasem i przestrzenią.
• Wymagana wiedza: Zarówno fabuła, jak i książki faktograficzne mogą wymagać od czytelnika pewnej wiedzy wstępnej. Autorzy zakładają trochę lepsze rozeznanie w temacie.
• Książki z obrazkami: Większość pozycji faktograficznych nadal zawiera ilustracje. Beletrystyka jest natomiast już tylko tekstowa (jak w pełnym wydaniu).

Pozycja na tym poziomie: Sprawdź tutaj. („Ondskan” – opowieść o dorastaniu, z bardziej rozbudowanym słownictwem i wymagającą tematyką.)

Poziom 6 / XX-large

• Trudne słownictwo: Tekst zawiera wiele długich, rzadkich lub specjalistycznych wyrazów. Możemy tu znaleźć wyrazy trudniejsze, nieszablonowe.
• Złożona składnia: Zdania są bardziej skomplikowane – pojawiają się zdania podrzędnie złożone (więcej niż w poprzednich poziomach), choć ogólnie gramatyka pozostaje prosta.
• Bardzo skomplikowana fabuła: Historia jest w pełni rozbudowana. Często „czyta się ją między wierszami” – fabuła bywa złożona. Zwykle jest duża liczba bohaterów, bogate opisy i liczne skoki w czasie i zmianę perspektyw.
• Wymagane przygotowanie: Książki, zarówno beletrystyczne, jak i popularno-naukowe, często oczekują wcześniejszej wiedzy (np. historycznej czy kulturowej).
• Książki z obrazkami: Podobnie jak na poziomie 5 – fakty wciąż mają ilustracje, a beletrystyka dostępna jest w formie tekstowej.

Pozycja na tym poziomie: Sprawdź tutaj. („Utvandrarna” – klasyczna powieść, rozbudowana historia emigracji Szwedów, z wieloma postaciami i dłuższym językiem.)

Poszczególne poziomy lättläst przeprowadzają czytelnika od bardzo prostych tekstów na początku nauki aż do bliskich oryginałowi wersji. Warto czytać te pozycje, bo umożliwiają stopniowe oswajanie się ze szwedzką składnią i słownictwem, a jednocześnie pozwalają czerpać przyjemność z czytania. Każdy poziom ma swoje przykłady – od „Årets semla” dla totalnych początkujących, po „Utvandrarna” dla tych, którzy pragną już naprawdę rozbudowanej lektury.

➔ Najlepsze książki do czytania w języku szwedzkim znajdziesz u nas w sklepie: www.ksiazkiposzwedzku.pl